จริงไหม? เมื่อความสะดวกสบายจาก AI กำลังแลกมาด้วย “ภาวะหยุดคิด”

ทุกครั้งที่เราป้อนคำสั่งให้ ChatGPT, Gemini หรือเครื่องมือ AI เพื่อเขียนหรือสรุปเอกสาร เราอาจกำลังส่งมอบ “ภาระการประมวลผลของสมอง” หรือ “ภาระการคิด” บางส่วน ให้ AI ทำหน้าที่แทนโดยไม่รู้ตัว

ผลลัพธ์ที่ตามมาคือ เมื่อถึงวันที่เทคโนโลยีขัดข้อง หรือ AI ใช้งานไม่ได้ชั่วขณะ ความเคยชินจะทำให้เรา “ไม่คิดเอง” และบางคนอาจจะทำงานต่อไม่ถูก

📌 ผลวิจัยจาก MIT สมองที่ “เบา” ลง อาจหมายถึงการเรียนรู้ที่ลดลง

งานวิจัยจาก MIT Media Lab เรื่อง “Your Brain on ChatGPT” เผยให้เห็นความจริงที่น่ากังวลผ่านการตรวจวัดคลื่นสมอง คือ

🔹กลุ่มที่เขียนเอง: มีการเชื่อมต่อของคลื่นสมองสูง (High Cognitive Engagement) สะท้อนถึงการใช้กระบวนการคิดวิเคราะห์อย่างเต็มที่
🔹กลุ่มที่ใช้ AI: ภาระทางสมองลดลงอย่างชัดเจน เนื่องจากสมองส่วนที่ทำหน้าที่ประมวลผลทางภาษาและความหมาย (Semantic Processing) ถูกส่งต่อไปให้เครื่องมือจัดการแทน

การใช้ AI จึงทำให้เรารู้สึก “เบา” และ “เร็ว” เพราะมันถูกออกแบบมาเพื่อลดแรงกดดันของสมองโดยตรง แต่นี่คือกับดักระยะยาวที่อาจทำให้ความสามารถในการ “อดทนเพื่อทำความเข้าใจ” ของมนุษย์เสื่อมถอยลง

📌 ความขี้เกียจแบบใหม่ “ยังทำงาน แต่คิดน้อยลง”

ข้อมูลจาก Imagining the Digital Future Center ระบุตัวเลขที่น่าสนใจว่า

🔹54% รู้สึกว่างานเสร็จมากขึ้น และ 42% มีความคิดสร้างสรรค์ขึ้น แต่ 50% ยอมรับว่าตนเอง “ขี้เกียจลง”
🔹35% รู้สึกเหมือนกำลัง “โกง” เพราะผลลัพธ์ที่ได้ไม่ได้ผ่านความพยายาม

นี่คือสิ่งที่นักจิตวิทยาเรียกว่า “Metacognitive Laziness” หรือความขี้เกียจในการตั้งคำถามกับวิธีคิดของตนเอง
เราพอใจกับผลสำเร็จที่รวดเร็ว (Instant Gratification) จนละเลยความภาคภูมิใจในกระบวนการที่ซับซ้อน ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของการสร้างนวัตกรรม

📌 AI ไม่ได้ทำให้เราขี้เกียจ แต่มันทำให้ “ความพยายามในการเข้าใจ” หายไป

AI กลายเป็น “หน่วยความจำภายนอก” (Externalized Memory) ที่เราใช้ทุกวัน เหมือนที่เครื่องคิดเลขเคยทำให้เราลืมบวกเลขในใจ แต่ AI กำลังทำหน้าที่แทน “การสังเคราะห์ความรู้” เราไม่ได้จำไม่เก่ง แต่เราเลือกที่จะ “ไม่จำ”

🔹สมองลดการเชื่อมโยงข้อมูลภายในสมอง (Internal Linking) เพราะมีพื้นที่เก็บข้อมูลภายนอกที่พร้อมใช้งานตลอดเวลา
🔹รายงานจาก MIT เตือนว่า “เมื่อผู้เรียนใช้ AI ผลิตเนื้อหาซับซ้อน พวกเขามักข้ามขั้นตอนของการสังเคราะห์ความรู้ ซึ่งขัดขวางความเข้าใจระยะยาว”

ซึ่งมันไม่ได้ทำให้เราขี้เกียจในทันที แต่มันทำให้ “ความพยายามในการเข้าใจสิ่งใหม่” หายไปอย่างไม่รู้ตัว

📌 บทสรุป: ใช้ AI อย่างไรให้สมองยัง “เฉียบคม”

AI ไม่ใช่ผู้ร้าย ไม่ได้ทำให้คน “โง่ลง” แต่มันคือ “กระจกเงา” ที่สะท้อนธรรมชาติของมนุษย์ที่รักความสบาย

ทางออกไม่ใช่การปฏิเสธเทคโนโลยี แต่คือ “การปรับสมดุล” (Calibration)

✅ เป็นคู่คิด (Co-pilot) ไม่ใช่คนคิดแทน: อย่าปล่อยให้ AI นิยามข้อสรุปสุดท้ายแทนคุณ
✅ ใช้เป็นครูฝึก (Trainer): ให้ AI อธิบายสิ่งที่ยากเพื่อให้เรา “เข้าใจ” ไม่ใช่เพื่อให้เรา “มีงานส่ง”
✅ เป็นผู้ตรวจทาน (Auditor): การตัดสินใจขั้นสุดท้าย (Final Decision) ต้องมาจากวิจารณญาณของมนุษย์เสมอ

“ขี้เกียจทำงานได้ แต่อย่าขี้เกียจคิด” เพราะในโลกยุค AI คุณค่าของคุณไม่ได้อยู่ที่ผลลัพธ์ แต่อยู่ที่วิธีที่คุณคิดเพื่อให้ได้ผลลัพธ์นั้นมา

คำถามสุดท้ายจึงไม่ใช่ “AI จะเก่งแค่ไหน” แต่คือ “เรายังภูมิใจกับความคิดของตัวเองอยู่ไหม ถ้ามันไม่ได้มาจากเรา 100%?”

หากองค์กรของคุณอยากจัดการปัญหา ไม่อยากให้การใช้ AI ทำให้ทีมของเราเป็น “คนที่ขี้เกียจลง” มาร่วมออกแบบการเรียนรู้  ยกระดับทักษะองค์กรด้วย AI-People Enablement Solutions ทั้งด้าน AI ควบคู่ไปกับการพัฒนา Human Skills หรือทักษะความเป็นมนุษย์ที่ AI แทนไม่ได้  📩 ติดต่อ [email protected] หรือ 📞 โทร 082-297-9915 (คุณโรส)

———-

Sources:
https://calnewport.com/does-ai-make-us-lazy/
https://medium.com/@pearsonondray/exploring-the-impact-of-artificial-intelligence-on-human-laziness-73d7d520d4b1
https://www.vice.com/en/article/ai-makes-you-lazy-and-stupid-if-you-let-it/
https://bigthink.com/the-present/why-great-ai-produces-lazy-humans/
https://www.psychologytoday.com/us/blog/the-digital-self/202503/the-lazy-genius-how-ai-boosts-us-and-bums-us-out